/ø/ – /œ/ – /ə/: 'ơ' tròn môi kiểu Pháp
Cả ba âm này người Việt hay quy hết về một âm «ơ». Nhưng «ơ» tiếng Việt phát âm với môi dẹt, còn ba âm Pháp dưới đây đều tròn môi. Đó chính là điểm mấu chốt.
Cách phát âm
/ø/ (đóng, tròn môi): lưỡi đặt ở vị trí như khi nói /e/ (ê), nhưng môi chúm tròn lại. Kết quả là một âm «ơ» tròn và gọn. Ví dụ: deux /dø/ — số hai.
/œ/ (mở, tròn môi): lưỡi ở vị trí như khi nói /ɛ/ (e), môi vẫn tròn nhưng mở rộng hơn. Ví dụ: peur /pœʁ/ — sợ.
/ə/ (e câm, âm ơ nhẹ): gần giống /ø/ nhưng ngắn, nhẹ và không nhấn; khi nói nhanh nó thường bị lược bỏ hẳn. Ví dụ: le /lə/ — mạo từ giống đực.
Mẹo tập: nói «ơ» tiếng Việt, rồi chu môi tròn lại như đang thổi nến trong khi vẫn giữ âm. Môi tròn cho ra /ø/. Hạ hàm xuống một chút nữa thì thành /œ/.
Cách viết tương ứng với từng âm
Chữ viết | Âm | Ví dụ |
|---|---|---|
eu / œu cuối từ hoặc trước âm câm | /ø/ | peu /pø/ — một chút |
eu / œu + phụ âm đọc | /œ/ | sœur /sœʁ/ — chị/em gái |
e không dấu, cuối âm tiết mở | /ə/ | petit /pə.ti/ — nhỏ |
Nói gọn: eu mà sau nó không có phụ âm phát ra tiếng thì đóng /ø/ (peu, deux, bleu); còn eu đi liền một phụ âm đọc thì mở /œ/ (peur, heure, jeune). Riêng chữ e không dấu ở cuối âm tiết là /ə/ và hay bị nuốt.
Một số cặp từ cần lưu ý
Âm /ø/ đóng | Âm /œ/ mở |
|---|---|
peu /pø/ (một chút) | peur /pœʁ/ (nỗi sợ) |
deux /dø/ (số hai) | heure /œʁ/ (giờ) |
Nghe kỹ peu và peur: chỉ khác nhau ở chỗ /œ/ mở miệng rộng hơn và có thêm âm /ʁ/ ở cuối. Đừng bật «r» thành «rơ» — nó chỉ là tiếng cọ nhẹ ở cổ họng.
Lỗi người Việt hay mắc
Môi dẹt: nói «deux» thành «đơ» với môi bẹt, thay vì /dø/ tròn môi.
Không phân biệt /ø/ và /œ/: đọc «peur» (mở) giống hệt «peu» (đóng).
Bật chữ r ở «peur», «sœur»: /pœʁ/, /sœʁ/.
Đọc /ə/ quá nặng: biến «le» thành «lê» hay «lơ» kéo dài, trong khi nó phải ngắn và nhẹ.
Luyện tập
Đọc to, tay để trước môi kiểm tra độ tròn: deux , peu , peur , sœur , heure , le , petit , jeune /ʒœn/ (trẻ).
Rồi luyện các câu:
J'ai deux sœurs. — Tôi có hai chị em gái.
Il a peur. — Anh ấy sợ.
Quelle heure est-il ? — Mấy giờ rồi?
Un petit peu. — Một chút thôi.
Le jeune homme. — Chàng trai trẻ.
Vậy là chúng ta đã đi hết mười nguyên âm miệng. Ở phần tiếp theo, ta sẽ bước sang một thế giới khác hẳn: các nguyên âm mũi - on, an, in, un.