Liaison tùy chọn & enchaînement
Bạn đã biết nhóm bắt buộc (phải nối) và nhóm cấm (không được nối). Giữa hai thái cực đó là vùng liaison tùy chọn: nối cũng được, không nối cũng chẳng sai. Và tách bạch hẳn với cả ba là enchaînement - một hiện tượng luôn luôn xảy ra, không có khái niệm "cấm". Hiểu đúng bài này giúp bạn thôi lo lắng về những chỗ "nối hay không" và tập trung sức vào thứ thật sự quan trọng.
Liaison tùy chọn: làm ít là an toàn
Ở một số chỗ, người Pháp nối hay không tùy vào mức độ trang trọng và tốc độ nói. Nói trang trọng, chậm rãi (đọc diễn văn, bản tin) thì nối nhiều; nói đời thường, nhanh thì nối ít.
Sau động từ: je suis allé có thể nối /ʒə sɥi.za.le/ (trang trọng) hoặc bỏ nối /ʒə sɥi a.le/ (đời thường, rất phổ biến).
Sau pas / plus / très đôi khi: pas encore nói kỹ thành /pa.zɑ̃.kɔʁ/, nói nhanh thành /pa ɑ̃.kɔʁ/.
Lời khuyên thực dụng cho người học: bạn KHÔNG cần cố nhồi các liaison tùy chọn. Chỉ cần làm đúng tuyệt đối hai nhóm bắt buộc và cấm; vùng tùy chọn cứ để tự nhiên, không nối cũng nghe hoàn toàn ổn và không ai đánh giá bạn sai.
Enchaînement: khác hẳn liaison
Đây là điểm nhiều người Việt nhầm. Enchaînement không phải liaison. Khác biệt nằm ở chỗ: phụ âm đó có câm sẵn hay không.
Tiêu chí | Liaison | Enchaînement |
|---|---|---|
Phụ âm cuối vốn được phát âm hay câm? | CÂM (không đọc khi đứng một mình) | ĐÃ đọc sẵn |
Có thể bị cấm? | Có (h aspiré, sau et...) | Luôn luôn KHÔNG |
Ví dụ | les amis /le.za.mi/ | il est /i.lɛ/ |
Trong il est, chữ l của il vốn đã được đọc (đứng riêng il vẫn là /il/). Khi từ sau bắt đầu bằng nguyên âm, âm /l/ đó chỉ đơn giản trượt sang mở đầu âm tiết sau: /i.lɛ/. Không có phụ âm nào "sống dậy" như liaison, mà chỉ là âm sẵn có chuyển chỗ. Vì vậy enchaînement xảy ra tự động, không có ngoại lệ, không có "cấm".
elle a /ɛ.la/ — cô ấy có (âm /l/ trượt sang)
une amie /y.na.mi/ — một người bạn nữ (âm /n/ trượt sang)
il arrive /i.la.ʁiv/ — anh ấy đến
avec elle /a.vɛ.kɛl/ — với cô ấy (âm /k/ trượt sang)
Lỗi người Việt hay mắc
Cố tách il / est thành hai khối. Người Việt hay đọc /il/ + /ɛ/ rõ ràng. Người Pháp luôn nói /i.lɛ/ — âm /l/ dính vào /ɛ/. Đây là enchaînement, không nối là nghe không tự nhiên.
Lo lắng thái quá về liaison tùy chọn. Nhiều bạn dừng giữa câu để nghĩ "chỗ này có nối không". Đừng. Tùy chọn thì không nối cũng đúng.
Nhầm enchaînement thành liaison rồi sợ bị cấm. Enchaînement không bao giờ bị cấm (kể cả trước h aspiré thì âm cuối vẫn đọc như thường, chỉ là không dính). Cứ để phụ âm đã đọc trượt sang tự nhiên.
Luyện tập
Nhóm enchaînement - để âm cuối trượt mượt sang âm tiết sau:
il aime /i.lɛm/ - anh ấy thích
elle habite /ɛ.la.bit/ - cô ấy sống ở
une heure /y.nœʁ/ - một giờ
quelle idée /kɛ.li.de/ - ý gì vậy
pour elle /pu.ʁɛl/ - cho cô ấy
avec eux /a.vɛ.kø/ - với họ
Nhóm tùy chọn - thử cả hai cách, chọn cách bạn thấy dễ:
je suis allé /ʒə sɥi a.le/ hoặc /ʒə sɥi.za.le/
pas encore /pa ɑ̃.kɔʁ/ hoặc /pa.zɑ̃.kɔʁ/
Câu hoàn chỉnh:
Elle est arrivée à une heure. /ɛ.lɛ.ta.ʁi.ve a y.nœʁ/ - Cô ấy đến lúc một giờ. (enchaînement ở Elle est, liaison ở est arrivée, enchaînement ở une heure)
Il habite avec elle. /i.la.bit a.vɛ.kɛl/ - Anh ấy sống cùng cô ấy.
Je ne suis pas encore prêt. /ʒə nə sɥi pa ɑ̃.kɔʁ pʁɛ/ - Tôi chưa sẵn sàng.
Tới đây bạn đã đi hết bản đồ liaison: bắt buộc, cấm, tùy chọn và enchaînement. Nắm chắc bốn nhóm này, câu tiếng Pháp sẽ không còn là một chuỗi âm mờ mịt, mà tách ra rõ ràng đúng chỗ trong tai bạn.