Liaison cấm

Ở bài trước bạn học các chỗ phải nối. Nhưng tiếng Pháp có một sự thật ngược lại khiến nhiều người Việt bất ngờ: có những chỗ tuyệt đối không được nối, dù mặt chữ trông y hệt trường hợp bắt buộc. Nối sai ở đây không chỉ làm bạn nghe "kỳ", có chỗ còn khiến người nghe hiểu sang một từ khác hẳn. Bài này gom bốn luật cấm cốt lõi, đủ dùng chắc chắn ở trình độ A1–B1.

Bốn ngữ cảnh cấm nối

Vì sao "sau et" và "sau danh từ số ít" hay bị nối nhầm

Chữ et (và) kết thúc bằng t, nên bản năng của người học là muốn nối sang từ sau nếu từ đó bắt đầu bằng nguyên âm. Nhưng luật rất dứt khoát: không bao giờ nối sau et. Bạn phải đọc et il arrive ▸Léa▸Rémi thành /e il a.ʁiv/ và có một khoảng ngắt nhẹ, tuyệt đối không /e.til/.

Với danh từ số ít, so sánh hai câu: ở un grand homme (tính từ grand đứng TRƯỚC danh từ) thì nối bắt buộc; nhưng ở un garçon intelligent (tính từ đứng SAU danh từ số ít garçon) thì n cuối garçon KHÔNG được nối sang intelligent. Quy tắc: sau một danh từ số ít, không nối sang tính từ hay từ đứng sau nó.

Nối sai làm ĐỔI NGHĨA

Đây là lý do bài này quan trọng hơn bạn tưởng. h aspiré (h bật hơi) là loại h chặn liaison, dù nó vô hình nhưng vẫn "đứng chắn" không cho phụ âm trước nối vào.

• les héros ▸Léa▸Rémi /le e.ʁo/ (những người anh hùng). Nếu bạn nối s thành /z/, nó biến thành les zéros ▸Léa▸Rémi /le ze.ʁo/ (những con số không - tức những kẻ vô dụng)! Nghĩa đảo ngược hoàn toàn.

• Vài từ h aspiré thường gặp: le haricot ▸Léa▸Rémi (đậu), le hibou ▸Léa▸Rémi (con cú), en haut ▸Léa▸Rémi (ở trên). Trước những từ này: cấm nối, cấm cả enchaînement.

Ngược lại, phần lớn h trong tiếng Pháp là h muet (h câm), vẫn cho nối bình thường: les hommes ▸Léa▸Rémi /le.zɔm/. Không có quy tắc suy ra được h nào aspiré, bạn phải tra từ điển và nhớ dần các từ hay dùng.

Lỗi người Việt hay mắc

• Nối sau et vì thấy có chữ t. Đây là lỗi phổ biến nhất. Ghi nhớ: et là bức tường, không bao giờ nối qua.

• Nối trước mọi chữ h. Vì h câm nên bạn tưởng h nào cũng nối được. Với h aspiré (héros, haricot) thì nối là sai và có thể đổi nghĩa.

• Nối sau danh từ số ít. Không nói "un garçon‿intelligent", đúng là phải ngắt nhẹ giữa garçon và intelligent.

• Nối trước onze/oui. onze (số 11) và oui (vâng) hành xử như có h aspiré: les onze joueurs không có /z/.

Luyện tập

Đọc to, giữ khoảng ngắt nhẹ ở chỗ cấm nối:

• et elle ▸Léa▸Rémi /e ɛl/ - và cô ấy

• et alors ▸Léa▸Rémi /e a.lɔʁ/ - thế rồi sao

• un étudiant intelligent ▸Léa▸Rémi /œ̃.ne.ty.djɑ̃ ɛ̃.te.li.ʒɑ̃/ - nối un, nhưng KHÔNG nối sau étudiant

• les haricots ▸Léa▸Rémi /le a.ʁi.ko/ - những hạt đậu

• en haut ▸Léa▸Rémi /ɑ̃ o/ - ở trên

• les onze joueurs ▸Léa▸Rémi /le ɔ̃z ʒu.œʁ/ - mười một cầu thủ

• un héros ▸Léa▸Rémi /œ̃ e.ʁo/ - một anh hùng

Câu hoàn chỉnh:

• Il arrive et il sourit. ▸Léa▸Rémi /i.la.ʁiv e il su.ʁi/ - Anh ấy đến và mỉm cười. (nối ở Il arrive, cấm nối sau et)

• Ce sont les héros du film. ▸Léa▸Rémi /sə.sɔ̃ le e.ʁo dy film/ - Đó là những người hùng của phim.

• Un garçon intelligent et calme. ▸Léa▸Rémi /œ̃ ɡaʁ.sɔ̃ ɛ̃.te.li.ʒɑ̃ e kalm/ - Một cậu bé thông minh và điềm tĩnh.

Vậy là bạn đã nắm hai thái cực: bắt buộc và cấm. Ở giữa còn một vùng "tùy chọn", cùng với hiện tượng enchaînement luôn xảy ra.Bài cuối chương sẽ làm rõ điều này.