/ɛ̃/ — in, im, ain, aim, ein, eim, yn, ym, un, um
Âm /ɛ̃/ là nguyên âm mũi căng miệng, nghe gần với "anh" tiếng Việt nhưng vẫn không có phần đóng lưỡi. Bạn có thể gặp nó trong rất nhiều từ tiếng Pháp như vin /vɛ̃/ (rượu vang), pain /pɛ̃/ (bánh mì) và matin /ma.tɛ̃/ (buổi sáng)...
Cách phát âm
Bắt đầu từ nguyên âm /ɛ/ (như "e" trong "em" tiếng Việt): miệng hé mở, môi dẹt và kéo ngang một chút như đang hơi cười, lưỡi đưa về phía trước. Giữ khẩu hình đó rồi hạ vòm miệng mềm để hơi thoát ra cả mũi lẫn miệng.
So với "anh" tiếng Việt: khi nói "anh", cuối âm lưỡi bạn nâng lên chạm vòm tạo /nh/. Với /ɛ̃/ thì không đóng: lưỡi giữ trước, môi dẹt kéo ngang, chỉ còn hơi qua mũi.
Khác với /ɑ̃/: /ɛ̃/ miệng hẹp, môi dẹt kéo ngang; /ɑ̃/ miệng há rộng.
Khác với /ɔ̃/: /ɛ̃/ môi dẹt, /ɔ̃/ môi tròn.
Cách viết
Đây là âm mũi nhiều biến thể chính tả nhất. Quy tắc m thay n trước b, p vẫn đúng (im, aim). Ngoài ra, en đứng sau i hoặc é cũng đọc là /ɛ̃/.
Chữ viết | Ví dụ | IPA | Nghĩa |
|---|---|---|---|
in | vin | /vɛ̃/ | rượu vang |
im | impossible | /ɛ̃.pɔ.sibl/ | không thể |
ain | pain | /pɛ̃/ | đầy |
aim | faim | /fɛ̃/ | đói (cơn đói) |
en (sau i) | bien | /bjɛ̃/ | tốt, giỏi |
ein | plein | /plɛ̃/ | bánh mì |
eim | Reims | /ʁɛ̃s/ | Reims (tên địa danh) |
yn | synthèse | /sɛ̃tɛz/ | tổng hợp |
ym | symbole | /sɛ̃b\ɔl/ | biểu tượng |
Còn hai cách viết un và um (như brun, parfum). Trước đây thì nó được tách thành một âm mũi thứ tư riêng là /œ̃/ — cũng căng nhưng môi hơi tròn: brun /bʁœ̃/ (nâu), lundi /lœ̃.di/ (thứ Hai), parfum /paʁ.fœ̃/ (nước hoa). Tuy nhiên trong tiếng Pháp hiện đại ngày nay, đa số người Pháp trẻ (nhất là giọng Paris) đọc /œ̃/ y hệt /ɛ̃/. Vì vậy bạn không cần ép mình phân biệt hai âm này — cứ đọc un, parfum giống như /ɛ̃/ là hoàn toàn ổn và tự nhiên.
Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi số một vẫn quen thuộc: biến vin thành "vanh" hay "vin" có /n/ rõ, thay vì /vɛ̃/ giữ hơi qua mũi mà không nhấc lưỡi.
Nhưng cái bẫy nguy hiểm nhất của bài này là: in (hay im, un...) chỉ là âm mũi khi KHÔNG có nguyên âm đi ngay sau. Nếu ngay sau đó là một nguyên âm hoặc một chữ n/m thứ hai, thì nó trở lại thành nguyên âm thường /i/ cộng phụ âm /n/, không còn là âm mũi. So sánh:
Có âm mũi /ɛ̃/ | Không phải âm mũi (in + nguyên âm) |
|---|---|
matin /ma.tɛ̃/ — buổi sáng | image /i.maʒ/ — hình ảnh |
fin /fɛ̃/ — kết thúc | ami /a.mi/ — bạn (chú ý cả "am" cũng không mũi khi có nguyên âm sau) |
vin /vɛ̃/ — rượu vang | inutile /i.ny.til/ — vô ích |
Nói cách khác: trong image, chữ i đứng riêng và ma mở đầu âm tiết sau, nên không có âm mũi nào cả. Trong inutile, phần in- đứng trước nguyên âm u nên đọc là /i.n.../, không phải /ɛ̃/. Đây là quy tắc bạn phải thuộc để khỏi nhầm âm mũi.
Luyện tập
Đọc to, môi kéo ngang dẹt, cho hơi qua mũi mà lưỡi giữ nguyên phía trước:
vin /vɛ̃/ - rượu vang
pain /pɛ̃/ - bánh mì
matin /ma.tɛ̃/ - buổi sáng
main /mɛ̃/ - bàn tay
jardin /ʒaʁ.dɛ̃/ - khu vườn
cinq /sɛ̃k/ - số năm
lundi /lɛ̃.di/ - thứ Hai
Rồi luyện câu, để ý phân biệt chỗ có mũi và chỗ không:
Je mange du pain le matin. - Tôi ăn bánh mì vào buổi sáng.
C'est très bien, merci. - Rất tốt, cảm ơn.
Mon ami a une belle image. - Bạn tôi có một bức hình đẹp. (chú ý: ami và image không mũi)
J'ai faim ce matin. - Sáng nay tôi đói.
Vậy là bạn đã đi qua cả ba âm mũi chính. Hãy kết hợp chúng lại và đọc to câu kinh điển un bon vin blanc. Nếu cả bốn âm mũi bật ra rõ ràng mà không lẫn nhau, bạn đã nắm chắc chỗ khó nhằn bậc nhất của phát âm tiếng Pháp.