Chữ viết không phải âm đọc - tư duy nền tảng

Người Việt lớn lên với một tiếng nói gần như «viết sao đọc vậy»: thấy chữ nào đọc chữ đó, gần như không có chữ câm. Thói quen ấy rất tốt cho tiếng Việt, nhưng lại là cái bẫy lớn nhất khi học tiếng Pháp. Vì trong tiếng Pháp, chữ viết và âm đọc là hai chuyện khác nhau.

Nhìn từ beaucoup ▸Léa▸Rémi /bo.ku/ - nhiều - mà xem: tám chữ cái, nhưng chỉ đọc thành bốn âm: /b/ /o/ /k/ /u/. Nghe như «bô-ku». Chữ e, a, p cuối... đều không đọc thành âm riêng. Nếu đọc từng chữ một theo kiểu Việt, bạn sẽ ra một từ mà không người Pháp nào hiểu.

Vì sao viết một đằng đọc một nẻo

Chính tả tiếng Pháp được «đóng băng» từ nhiều thế kỷ trước, trong khi cách phát âm cứ tiếp tục thay đổi. Kết quả là chữ viết giữ lại nhiều chữ cái mà ngày nay không còn đọc nữa, đặc biệt là:

• Phần lớn phụ âm ở cuối từ thường câm: petit ▸Léa▸Rémi /pə.ti/ - nhỏ (chữ t cuối không đọc).

• Chữ e ở cuối từ thường câm: table ▸Léa▸Rémi /tabl/ - cái bàn.

• Chữ h gần như luôn câm: heure ▸Léa▸Rémi /œʁ/ - giờ.

Người Việt hay đọc thừa

Vì quen đọc hết mọi chữ, người Việt thường mắc lỗi đọc thừa: đọc bật chữ cuối, đọc chữ h, tách từng chữ trong một cụm. Nguyên tắc ngược lại mới đúng: trong tiếng Pháp, khi chưa chắc thì thường là bớt chứ không phải thêm. Ví dụ Paris ▸Léa▸Rémi /pa.ʁi/ đọc gần giống «pa-gi», chữ s cuối câm hoàn toàn.

Nhóm chữ thành một âm

Điều then chốt: trong tiếng Pháp, nhiều chữ đứng cạnh nhau thường gộp lại thành một âm duy nhất. Bạn đừng học từng chữ, mà học từng nhóm chữ:

Ví dụ eau có ba chữ e, a, u nhưng chỉ đọc một âm /o/: eau ▸Léa▸Rémi /o/ - nước. Tương tự, bateau ▸Léa▸Rémi /ba.to/ - con thuyền, phần «eau» chỉ là một âm /o/.

IPA là gì và vì sao sách này dùng

Vì chữ viết không đáng tin, ta cần một hệ thống khác ghi lại âm thật. Đó là IPA - bảng ký hiệu ngữ âm quốc tế. Mỗi ký hiệu trong dấu gạch chéo /.../ tương ứng với đúng một âm, không đổi. Khi thấy /o/, bạn biết chắc đó là âm «ô», dù nó được viết bằng o, au hay eau.

Lỗi người Việt hay mắc

• Đọc thành tiếng mọi phụ âm cuối từ (t, s, d, x) trong khi chúng thường câm.

• Đọc chữ h thành tiếng, trong khi đây là âm câm.

• Tách nhóm chữ như eau, ou, ai ra đọc từng chữ thay vì gộp thành một âm.

• Tin vào cách viết mà bỏ qua IPA.

Luyện tập

Đọc các từ sau, chú ý số âm ít hơn số chữ:

• beaucoup /bo.ku/ - nhiều

• eau /o/ - nước

• vous ▸Léa▸Rémi /vu/ - các bạn/ngài

• petit /pə.ti/ - nhỏ

• chaud ▸Léa▸Rémi /ʃo/ - nóng

• oiseau ▸Léa▸Rémi /wa.zo/ - con chim

• Paris /pa.ʁi/ - Paris

Rồi đọc trọn câu, đừng đọc thừa chữ cuối:

• Vous parlez français ? ▸Léa▸Rémi - Bạn nói tiếng Pháp không?

• Il fait chaud aujourd'hui. ▸Léa▸Rémi - Hôm nay trời nóng.

• J'aime beaucoup Paris. ▸Léa▸Rémi - Tôi rất thích Paris.

Khi đã chấp nhận rằng chữ và âm là hai chuyện khác nhau, bạn đã sẵn sàng bước vào phần tiếp theo: học từng nguyên âm tiếng Pháp bằng chính hệ IPA vừa làm quen.