h muet (h câm) và h aspiré (h bật hơi)

Điều đầu tiên cần khắc cốt ghi tâm: chữ h trong tiếng Pháp KHÔNG BAO GIỜ được phát âm. Không có âm "hờ" như tiếng Việt hay tiếng Anh. Nhưng oái oăm ở chỗ, cùng là chữ câm, chữ h lại chia thành hai loại hoàn toàn khác nhau khi nối với từ đứng trước: h muet (h câm thường) và h aspiré (h "bật hơi", dù thật ra vẫn không đọc thành tiếng).

h muet: cho phép rút gọn (élision) và nối âm (liaison)

Với những từ bắt đầu bằng h muet (h câm), các quy tắc áp dụng như những từ bắt đầu bằng nguyên âm:

• Élision (rút gọn): le + homme thành l'homme ▸Léa▸Rémi /lɔm/ (người đàn ông).

• Liaison (nối âm): les hommes ▸Léa▸Rémi /le.zɔm/ (những người đàn ông). Chữ s của les vốn câm, nhưng ở đây nối sang thành âm /z/ vì hommes mở đầu bằng h muet.

h aspiré: chặn cả élision lẫn liaison

Với h aspiré, mọi thứ ngược lại. Từ đứng trước phải giữ nguyên hình dạng, KHÔNG rút gọn, KHÔNG nối âm:

• le héros ▸Léa▸Rémi /lə e.ʁo/ (người anh hùng). Không rút thành "l'héros".

• les héros ▸Léa▸Rémi /le e.ʁo/ (những người anh hùng). KHÔNG nối âm; giữa les và héros có một khoảng ngắt nhẹ.

Ví dụ đối chiếu bắt buộc

So sánh thật kỹ hai cụm sau, vì nối âm sai ở đây gây hiểu lầm buồn cười:

Nếu bạn lỡ nối âm ở les héros, nó sẽ nghe thành les zéros ▸Léa▸Rémi /le ze.ʁo/, nghĩa là "những con số không"! Từ anh hùng biến thành số không chỉ vì một chỗ nối âm sai.

Làm sao biết từ nào thuộc loại nào?

Đây là điểm quan trọng: không có quy tắc nào để tự suy ra. Bạn phải học thuộc, hoặc tra từ điển. Trong từ điển, h aspiré thường được đánh dấu bằng dấu hoa thị * hoặc ký hiệu ʰ đứng trước phiên âm. Một vài từ h aspiré thông dụng nên nhớ ngay:

• héros ▸Léa▸Rémi /e.ʁo/ - anh hùng

• haricot ▸Léa▸Rémi /a.ʁi.ko/ - đậu (que)

• huit ▸Léa▸Rémi /ɥit/ - số tám

• honte ▸Léa▸Rémi /ɔ̃t/ - sự xấu hổ

• hasard ▸Léa▸Rémi /a.zaʁ/ - sự tình cờ

Còn phần lớn các từ thông dụng khác là h muet: homme ▸Léa▸Rémi /ɔm/, hôtel ▸Léa▸Rémi /o.tɛl/, heure ▸Léa▸Rémi /œʁ/, histoire ▸Léa▸Rémi /is.twaʁ/.

Lỗi người Việt hay mắc

• Đọc bật âm "hờ" ở đầu từ: nói "hôm" thay vì /ɔm/ cho homme.

• Nối âm nhầm ở h aspiré: biến les héros /le e.ʁo/ thành "les zéros".

• Rút gọn sai: viết hoặc đọc "l'héros" thay vì le héros.

Luyện tập

Đọc các từ sau (nhớ: chữ h luôn câm):

• l'hôtel ▸Léa▸Rémi /lo.tɛl/ - khách sạn (h muet)

• l'heure ▸Léa▸Rémi /lœʁ/ - giờ (h muet)

• le haricot ▸Léa▸Rémi /lə a.ʁi.ko/ - quả đậu (h aspiré)

• la honte ▸Léa▸Rémi /la ɔ̃t/ - sự xấu hổ (h aspiré)

• huit /ɥit/ - số tám (h aspiré)

Và các câu, chú ý chỗ nối âm:

• Les hommes sont là. ▸Léa▸Rémi - Những người đàn ông ở kia. (CÓ nối /le.zɔm/)

• Les héros sont courageux. ▸Léa▸Rémi - Những người anh hùng thật dũng cảm. (KHÔNG nối)

• J'habite dans un hôtel. ▸Léa▸Rémi - Tôi ở trong một khách sạn. (CÓ nối)

Đến đây bạn đã đi qua ba nhóm chữ câm cốt lõi. Chương sau, ta học bài bản hiện tượng nối âm (liaison).